Jazbana

Aste Santuen aurreko klasean bilatzaileak, eta bereziki Google bilatzaileak, nola funtzionatzen duen ikusi eta ikasi genuen.

Bilatzaileei buruz zera aipatu nuen, Internet automatikoki esploratu eta web orrien kodea datu-base batean bildu eta erabiltzaileen eskura jartzen duen sistema bat dela. Beraz, erabiltzaileak ez du uneko Interneten bilaketa egiten, indexatuta dituen orrietan baizik, nolabait esateko, bere datu-basean. Bilatzaileek horregatik egin ditzakete bilaketak hain azkar.

Iñigo, oraingoan zuri dagokizu bloga erantzutea:

• Bilaketa baten emaitzaren aurrean gaudenean, Google-ek URLaren azpiko lerroan maiz “katxean” jarri ohi du, zer esan nahi du? Zertarako erabiltzen da?
• Oro har esan daiteke Google-ek bi motatako bilaketak egiteko aukera eskaintzen duela: bilaketa sinpleak eta aurreratuak. Bilaketa sinpleak egiteko hainbat eragile edo formula ikusi genituen klasean. Horietatik 8 aukeratu, zuretzat erabilgarrienak direnak. Zure zortziko zerrenda osatzen dutenak zeintzuk diren esan, azaldu zergatik aukeratu dituzun, eta azkenik adibideak eman (klasean aipatutako adibiderik ezin da eman).
• Bilaketa aurreratuei dagokionez, zure ustez, zertarako izan daitezke erabilgarri? Nola egiten dira? Zeintzuk irizpide konbina daitezke? Adibide bat jarri.
• Google-ek bilaketetan filtroak jartzeko aukerarik eskaintzen du? (erantzuna baiezkoa bada) Zeintzuk eta zertarako dira filtroak?

Antza denez, Josu Azpillagak dioenez, Google-n ohiko erabiltzaileek bataz beste 4 hitzetako testuak bilatzen dituzte (adibidez, “mapa eibar plaza untzaga”), pentsatu nahi dut eskoletan bilaketa bat egoki planteatzen ikasi dugula.

Laburpenak datorren asterako

Datorren ostegunerako (Apirilaren 10) Cornella eta Aguillar-en artikuluen laburpenak ekarri behar dituzue. Laburpena denok egin behar duzue, apirilaren 3ko klasera etorri zinetenak (Iñigo izan ezik), baita etorri ez zinetenak ere. Artikulu bakoitzaren edukia gehienez 20 lerrotan laburbildu behar da.

Dena den norbaitek ezingo balu datorren asteko klasera etorri, nire helbide elektronikora igor dezala aipatutako artikuluen laburpena (PDF formatoan bidaltzen badidazue, orduan eta hobeto).

Norbaitek artikuluen fotokopiak ez balitu, lasai! Garanberrin jarri bainituen Aste Santua baino lehen.

Inkisioak XVI. mendean Index Librorum Prohibitorum et Expurgatorum sortu zuen, hau da, Eliza Katolikoak debekatzen zituen liburuen zerrenda. Hala egile batzuren obra osoa, lanen bat edota kapituluren bat irakurtzea debekatzen zuen fedearen kontra joatearren.

Zerrendaren lehen edizioa 1559an kaleratu zen, eta eguneratuta mantentzeko 1571. urtean Indizearen Kongregazio Sakratua sortu zen. Eta harrigarria bada ere, XX. mendera arte mantendu da indizea. Azken edizioa 1948. urtean argitaratu zen, 4.000 titulu zituen eta 1966. urtera arte indarrean iraun zuen.

Indexean obra edo egile bat sartzeko arrazoiak asko izan zitezkeen. Esate baterako Elizak ezarritako egi edo dogmen kontra joatea: Koperniko edo Kepler-ek lurrak eguzkiaren inguruan biran zebilela esateagatik zerrendan mende bat baino gehiago egon ziren. Halaber heresia edota sexu aipu esplizituengatik hainbat obra Indexean sartu zituzten. Pentsalari eta filosofo (Spinoza, Descartes, Kant, Hume…) ugariren lanak zerrendatu ziren. Are gehiago ateismoagatik eta Elizaren kontrako jarrerarengatik Schopenhauer, Marx edota Nietzsche-ren argitalpenak kalera irten orduko debekatuta zeuden.

Beraz, mendebaldean irakurketarik interesgarrienak Elizak irakurketa zirkuitutik kanpo atera zituen.

Biblioteketan, liburu madarikatuen zerrenda liburuzainek aplikatu zuten. Beraien ardura zen halako libururik bibliotekan irakur ez zedin bermatzea. Imajinatzen dut liburuzainarentzat alde batetik ardura handia izan zela zerrenda aplikatzea, eta liburuok irakurtzen ez uztea (halako obrarik irakurtzeak eskumikatzea baitzekarren); baina bestalde konplizeak izan ziren. Edo ez. Agian beraiek irakurri zituzten liburuok. Auskalo!

Gogorazpena
Martxoan blogean jarritako testuak apirileko lehenengo klaserako erantzunda egon behar dute (hau da, apirilaren 3rako). Beraz, Idurre, Malen eta Imanol animo! Besteon parte hartzea asko estimatuko dudala imajinatzen duzuelakoan nago…

Bestalde, gaurtik hasita, orkestrako zuzendariak blogean jarritako testu berri bakoitzari astebeteko epean erantzun beharko zaio.

Mundo.hoy-k emititutako “Mundua Google-en erara” dokumentala ikusi genuen lehengo astean. Eta aitortzen dut, zer pentsa ugari eman didala, eta hasi naizela Google beste begirada batekin begiratzen, pentsatzen zer egin dezakedan Google -bilatzailea eta beste zerbitzuak- erabiltzen dudan bakoitzean informazio minimoa uzteko bertan.

Dokumentalean txanponaren alde biak ikusi ditugu, Google bilatzailea zer den, zelan funtzionatzen duen, enpresaren instalazioak, langile zoriontsuak, negozio arrakastatsua,… eta bestetik, planteatzen dituen arazoak eta eragozpenak, datuen babesa, liburuen digitalizazio prozesua, egile eskubideak, etabar.

Orkestrak dokumentala klasean ikusi zuen, baina hemen ere ikus daiteke:

Beraz, dokumentalari buruz galdera batzuk prestatu ditut Imanolentzat:

• Zein da Google-en helburua? Zertan datza bere arrakasta? Zein da Google-n bataz besteko merkatu kuota?
• Bilatzaileak nola funtzionatzen du? Hau da, nola bilatzen eta antolatzen du informazioa? Neutrala da? Zer dio Internet Archive-ko ordezkariak horri buruz?
• Google-ek munduko leku guztietan berdin funtzionatzen du? Zer gertatzen da Txinan?
• Google, enpresa gisa, noiz sortu zen? Boltsan kotizatzen du? Urteko irabazi gordinak zenbatekoak dira? Irabaziak nondik eskuratzen ditu? Badago esaldi bat, enpresaren politika laburbiltzen duena, zein da? Zer esan nahi du?
• Zenbat langile ditu? Langileen lan baldintzak zeintzuk dira? Asteko egun batean % 20a zeri dedikatu diezaiokete?
• Zein harreman dago Google eta Stanfordeko unibertsitatearen artean?

Halaber beste galdera hauek Amaiarentzat dira:

• Dokumentalean une desberdinetan aipatzen dira Googlek planteatzen dituen arazo nagusiak, zeintzuk dira?
• Erabiltzaileen informazioa gordetzen dute? Zenbat denbora? Zertarako? Open Rigths Group elkarteak zer dio?
• Google-en liburuen digitalizazio proiektuan zein motatako liburutegiak parte hartzen dute? Zein da liburutegien eta Google-en arteko tratua? Zer egiten du batek eta zer besteak, eta trukean elkarri zer ematen diote.
• Zelan digitalizatzen dituzte liburuak? Google-k zelan digitalizatzen duen ikusi genuen? Zergatik?
• Zein arazo planteatzen du Googlen digitalizazio egitasmo honek?
• Eduki Irekien Aliantza (Open Content Alliance) zer da? Zer planteatzen du?

Lehengo hilean ezagutzaren gizartearen gainean, Daniel Innerarity filosofoaren hitzaldia entzuteko aukera izan genuen. Egun horretan bertan Informazio-dokumentazioa irakasgaiaren aurkezpen eguna zen, eta egia esan irakasgaiaren sarrera gisa ederto batean etorri zitzaidan.Gaurkotasun handiko gai baten inguruan bildu ginen, ezagutzaren gizarteaz zerbait ikastera. Innerarity-k hizlari trebea zela erakutsi zuen, eta ez ginen aspertu. Esate baterako Joxe Aranzabali izugarri gustatu zitzaion.

Hitzaldiak nolabait bi parte izan zituen: lehenengoan ezagutzaren gizartearen oinarrizko ezaugarriak deskribatu zituen, eta bigarrenean ezagutzaren gizarterako bost gomendio eman zizkigun (Joxek Faroan laburbilduta eskaini zituenak).

Deskribapenean, besteak beste, gehiegizko informazioa dugula eta erabiltzaile otzanak garela aipatu zuen. Hau da, informazioak gainditu egiten gaituela, desproportzio izugarri bat dagoela aukera eta gaitasunen artean. Antzina aldiz, pertsona arrunt batek jakin behar zuena eta zekiena parekatuago zeuden. Gaur egun informazio aukerak inoiz ez bezalakoak dira, baina hori ere arrisku bat da, gehiegizko informazioaren zurrunbiloan galtzeko aukera dugulako. Innerarity-k gehiegizko informazioak ezjakin berriak sortu dituela aipatu zigun. Hau da, informazioaren anabasak bizi dituen pertsonak. Irtenbideak: informazioa aukeratzea, iturriak identifikatzea, filtroak jartzea (behar ez den informazioa ez jasotzeko), eta irizpideak aplikatzea.

Esan gabe, bakerik ez

Innerarity gaian aditua dela aitortuta, eta haren autoritatea dudan jarri gabe, zenbait ohar egin gabe ezin naiz geratu, pare bat baino ez ditut aipatuko.

Hasteko, nire ustez, Innerarity-k ez zigun argi azaldu zein den ezagutzaren gizartea eta informazioaren gizartearen arteko aldea. Ezagutzaren gizarteko elementu garrantzitsu batean zentratu zen, informazioan, eta besteak ez zizkigun aipatu. Ematen zuen informazioaren gizarteaz ari zela ezagutzaren gizarteaz baino.

Bestalde, faltan bota nituen, jadanik gure artean arruntak diren hainbat kontzeptu klabe, esate baterako, infoxikazioa edota informazio-alfabetatzea. Infoxikazio hitzaren asmatzailea Alfons Cornella izan zen, eta gaur egun berba horrek erabateko arrakasta lortu du. Madrilen Dokumentazio jardunaldi batean entzun nuen Cornella lehen aldiz. Eta egia esan, bikaina iruditu zitzaidan. Zerbait gogoratzen badut bere hitzalditik bere esaldi bat da: informazioari buruz ari garela, “más es menos”.

Zein ezagutzaren gizartea?

Unescok 2005. urtean argitaratutako txostenean (Ezagutzaren gizarteetarantz edo Towards Knowledge Societies) argi planteatzen da: zer nolako ezagutzaren gizartea izango da gurea, baldin eta, ezagutza tradizionala baztertu edo galduko bada, eta eleaniztasunarentzat kaltegarri izango bada?

Horra beraz galderak Malenentzat: zergatik dago eleaniztasuna arriskuan ezagutzaren gizartean? Gaur eguneko egoera deskribatu eta bihar etziko joerak zeintzuk diren azaldu. Eta ez ahaztu zure iritzia ematea gai honen gainean.

Eta bukatzeko, zure ustez, Cornellaren esaldiak “mas es menos” zer esan nahi du?

Jazbana plazarik plaza musika jotzen zuen musika taldea zen. Erromerietan jotzen zuen, eta taldea normalean bateria, saxofoi eta akordeio (edo eskusoinu) banak osatzen zuten. Musika alaia beraz, ez bereziki sinfonikoa, ezta bereziki “fina” ere (ikus G. Araolazaren iritzia)

Jazbana, ingelesezko “Jazz Band” hitzetik dator, eta jatorrizko formaren euskarazko ahoskera litzateke (ikus Eibarren, Ondarroan, Bergaran,…)

Jazz banden gainean Euskal Herrian aurkitu dudan euskarazko lehen berria 1924. urtekoa da (agian lehenagokorik ere badago), Jose Olaizola (1883-1969) Donostian txistu eta txistulariei gainean emandako hitzaldi batean. Hitzaldia Euskal Esnalea elkarteak antolatu zuen, eta txistuari buruzkoa izan arren, bere hitzaldian Jazz banden gaineko bi aipu ditu. Bakarra ekarriko dut Jazz banden fenomenoak euskaldun zintzoen artean zuen aintzakotza zein zen ikusteko:

“Nori bururatzen zaio, ni bezalako zoro-haizeak ikututako bati ez-pada, bizi garen egun hauetan “jazz-band” haizeak bazter guziak kutsatu dituan garaietan, mendiko garo ta belar-ondo artean aintxiñ-aintxiñan apalki sortu ziran txistu ta txistulariak zuben aurrera erakartzea?”

Hasierako gaitzespena gainditu ostean XX. mendeko 40-50eko hamarkadetan jazbanak Euskal Herriko plazetan hedatu ziren.

Irakasgaia eta bloga

Jazbanen erara, informazio eta dokumentazioazioaz arituko gara HUHEZIko ikus-entzunezko lizentziaren 2. mailakook (ikasleak eta irakaslea) blog honetan. Ez dugu euskal baladarik joko, ezta euskal erromantze ederrik abestuko ere. Mendiko garoa mendian utzi, eta plazan dagoenaz arituko gara:

infoxikazioa liburutegi_digitalak RSS jarioa tag e_komunikazioa e_book e_print digitalizazioa datu_baseak bizitza_birtuala spam sindikazioa open_source open_access creative_commons permalink Google Flicrk del.icio.us wiki

Gai horiek, eta beste hainbat, luzera, sakontasun eta interes desberdinarekin landuko dira blogean, klasean esandako osatu eta lantzen jarraitzeko. Blogaren doinua eta tonua beraz, pixkanaka sortuz joango da, bakoitzaren jatorri, ibilbide eta ekarpenaren arabera.

Bizi dugun testuingurua ere, halakoxea da, jazbanen erakoa. Hau da, teknologikoki oso aldakorra, sozialki egonkorragoa (agian), informatiboki oso masiboa, profesionalki erronkaz betea, baina pertsonalki, oso interesgarria.

Aurrekaria: Lehengaia bloga

Blogak badu aurrekaririk. Aitor Zuberogoitia HUHEZIko irakasleak Lehengaia bloga sortu baitzuen 2006/2007. ikasturtean, “Euskarazko Komunikazioaren Historia” eta “Informazio-dokumentazioa” irakasgaietarako. Lehengai horretatik beraz, abiatzen da jazbana.