Jazbana

Gaur, Liburuaren eguna ospatzen da hainbat lekutan. UNESCOk 1995. urtean izendatu zuen apirilaren 23a liburuaren nazioarteko egun gisa. Beraz, nahiko ospakizun berria da.

Zergatik aukeratu zen egun hori? Zenbait arrazoi daude horretarako, nagusienak aipatuko ditut: alde batetik egun horretan bi idazle famatu hil zirelako: Shakespeare eta Cervantes. Biak ala biak, antza denez, egun berean eta urte berean hil ziren, 1616.ean alegia. Kontua da, sasoi hartan Espainia eta Ingalaterrako egutegiak desberdinak zirela, batean gregoriarra zen, eta bestean juliarra. Bi egutegiak ez datoz guztiz bat, eta beraz, Shakespeare egun bat arinago hil zen Cervantes baino. Baina, tira, hori oso garrantzitsua da?

Bestalde, Espainian 1930. urtetik Liburuaren Eguna apirilaren 23an ospatzen zen. Hasiera batean Bartzelona inguruan errotu zen Liburu Egunaren ospakizuna. Urteak aurrera joan ahala, ohitura Katalunia osotik zabaldu zen, ohikoa bihurtuz elkar maite zuten pertsonek larrosak eta liburuak elkartrukatzea. Horregatik maiz liburuaren egunaren sinbolo gisa larrosa erabiltzen da.

Katalanek beraz, gaurko egunez, bi ospakizun dituzte: batetik, liburuaren eguna, eta bestetik, “Diada de Sant Jordi”, hau da, katalan nazioaren eguna. Sant Jordi, Saint George, San Jorge, edota euskaraz galdutako Done Jurgi, dragoia hil zuen erromatar soldadu kristaua izan zen, eta zenbait herrialdetako patroia da, besteak beste, Kataluniakoa eta Ingalaterrakoa.

Liburuaren egunera bueltatuz, gaurko egunez aipatzen ez den kontu bat bada, UNESCOk, nazioarteko editoreen elkarteen eskariz, apirilaren 23ari World Book and Copyright Day izendatu zuela, hau da, Liburuaren eta Egile Eskubideen Munduko Eguna.

Ospakizun eta aldarrikapen eguna

Egun honen kariaz, liburutegi gehienek zerbait ezohikoa, berezia, apartekoa programatzen dute. Baina kontraesana hortxe dago. Europako artezarau bati jarraituz, liburutegiak liburuak maileguan uztearren, egile eskubideengatik kanon bat ordaintzearen kontra daude, baina gaurko eguna ospatzen dute, Copyrightaren eguna den arren.

Beraz, liburutegi batzuk apirilaren 23a ospatzen duten bitartean, beste batzuk aldarrikapenetarako egun gisa erabiltzen dute. Ikus esate baterako kanonaren aurkako plataformak gaur sarean jarritako komunikatua.

Inkisioak XVI. mendean Index Librorum Prohibitorum et Expurgatorum sortu zuen, hau da, Eliza Katolikoak debekatzen zituen liburuen zerrenda. Hala egile batzuren obra osoa, lanen bat edota kapituluren bat irakurtzea debekatzen zuen fedearen kontra joatearren.

Zerrendaren lehen edizioa 1559an kaleratu zen, eta eguneratuta mantentzeko 1571. urtean Indizearen Kongregazio Sakratua sortu zen. Eta harrigarria bada ere, XX. mendera arte mantendu da indizea. Azken edizioa 1948. urtean argitaratu zen, 4.000 titulu zituen eta 1966. urtera arte indarrean iraun zuen.

Indexean obra edo egile bat sartzeko arrazoiak asko izan zitezkeen. Esate baterako Elizak ezarritako egi edo dogmen kontra joatea: Koperniko edo Kepler-ek lurrak eguzkiaren inguruan biran zebilela esateagatik zerrendan mende bat baino gehiago egon ziren. Halaber heresia edota sexu aipu esplizituengatik hainbat obra Indexean sartu zituzten. Pentsalari eta filosofo (Spinoza, Descartes, Kant, Hume…) ugariren lanak zerrendatu ziren. Are gehiago ateismoagatik eta Elizaren kontrako jarrerarengatik Schopenhauer, Marx edota Nietzsche-ren argitalpenak kalera irten orduko debekatuta zeuden.

Beraz, mendebaldean irakurketarik interesgarrienak Elizak irakurketa zirkuitutik kanpo atera zituen.

Biblioteketan, liburu madarikatuen zerrenda liburuzainek aplikatu zuten. Beraien ardura zen halako libururik bibliotekan irakur ez zedin bermatzea. Imajinatzen dut liburuzainarentzat alde batetik ardura handia izan zela zerrenda aplikatzea, eta liburuok irakurtzen ez uztea (halako obrarik irakurtzeak eskumikatzea baitzekarren); baina bestalde konplizeak izan ziren. Edo ez. Agian beraiek irakurri zituzten liburuok. Auskalo!

Gogorazpena
Martxoan blogean jarritako testuak apirileko lehenengo klaserako erantzunda egon behar dute (hau da, apirilaren 3rako). Beraz, Idurre, Malen eta Imanol animo! Besteon parte hartzea asko estimatuko dudala imajinatzen duzuelakoan nago…

Bestalde, gaurtik hasita, orkestrako zuzendariak blogean jarritako testu berri bakoitzari astebeteko epean erantzun beharko zaio.