Jazbana

Iazko urritik euskaraz dauden webguneetan bilaketan egiteko berariazko bilatzailea daukagu: Elebila. Eleka enpresak garatu eta aurkeztu zuen.

Elebila, garatzaileen esanetan, ez da Google moduko bilatzaile bat, tresna bat baizik, ohiko bilatzaileek “sortzen duten informazioaren gainean lan egiten duen tresna bat. Tresna horrek bi gauza egiten ditu: euskarazko testuak diskriminatu eta euskararen berezko nortasun gramatikala kontuan hartu. Elebilaren atzean Live Search Microsoft-en motorra dago” (I. Irazabalbeitia).

Itsaso, zurea da txanda:

• Google-en hizkuntzaren araberako bilaketak egin litezke? Google-en katalanez dauden web guneetara mugatu liteke bilaketa bat? Eta euskarazkoetara?
• Elebilak nola funtzionatzen du? Deklinazioarekin zer gertatzen da? Aldaera dialektalak aintzat hartzen ditu? Azalpenei adibide propioak gehitu (klasean aipatu gabeak).
• Zure ustez, Elebila zertarako izan daiteke baliagarria? Zuk zertarako erabiliko zenuke edo nori gomendatu zenioke (irakasleei, ikasleei, profesionaleei,…)? Zergatik?
• Ahulunerik badu Elebilak? (baiezkoa bada) Zeintzuk?

Gaur, Liburuaren eguna ospatzen da hainbat lekutan. UNESCOk 1995. urtean izendatu zuen apirilaren 23a liburuaren nazioarteko egun gisa. Beraz, nahiko ospakizun berria da.

Zergatik aukeratu zen egun hori? Zenbait arrazoi daude horretarako, nagusienak aipatuko ditut: alde batetik egun horretan bi idazle famatu hil zirelako: Shakespeare eta Cervantes. Biak ala biak, antza denez, egun berean eta urte berean hil ziren, 1616.ean alegia. Kontua da, sasoi hartan Espainia eta Ingalaterrako egutegiak desberdinak zirela, batean gregoriarra zen, eta bestean juliarra. Bi egutegiak ez datoz guztiz bat, eta beraz, Shakespeare egun bat arinago hil zen Cervantes baino. Baina, tira, hori oso garrantzitsua da?

Bestalde, Espainian 1930. urtetik Liburuaren Eguna apirilaren 23an ospatzen zen. Hasiera batean Bartzelona inguruan errotu zen Liburu Egunaren ospakizuna. Urteak aurrera joan ahala, ohitura Katalunia osotik zabaldu zen, ohikoa bihurtuz elkar maite zuten pertsonek larrosak eta liburuak elkartrukatzea. Horregatik maiz liburuaren egunaren sinbolo gisa larrosa erabiltzen da.

Katalanek beraz, gaurko egunez, bi ospakizun dituzte: batetik, liburuaren eguna, eta bestetik, “Diada de Sant Jordi”, hau da, katalan nazioaren eguna. Sant Jordi, Saint George, San Jorge, edota euskaraz galdutako Done Jurgi, dragoia hil zuen erromatar soldadu kristaua izan zen, eta zenbait herrialdetako patroia da, besteak beste, Kataluniakoa eta Ingalaterrakoa.

Liburuaren egunera bueltatuz, gaurko egunez aipatzen ez den kontu bat bada, UNESCOk, nazioarteko editoreen elkarteen eskariz, apirilaren 23ari World Book and Copyright Day izendatu zuela, hau da, Liburuaren eta Egile Eskubideen Munduko Eguna.

Ospakizun eta aldarrikapen eguna

Egun honen kariaz, liburutegi gehienek zerbait ezohikoa, berezia, apartekoa programatzen dute. Baina kontraesana hortxe dago. Europako artezarau bati jarraituz, liburutegiak liburuak maileguan uztearren, egile eskubideengatik kanon bat ordaintzearen kontra daude, baina gaurko eguna ospatzen dute, Copyrightaren eguna den arren.

Beraz, liburutegi batzuk apirilaren 23a ospatzen duten bitartean, beste batzuk aldarrikapenetarako egun gisa erabiltzen dute. Ikus esate baterako kanonaren aurkako plataformak gaur sarean jarritako komunikatua.

Egunotan Informazio- eta dokumentazio-iturriei arreta berezia eskaini diogu, bereziki erreferentzia lanei (motak, ezaugarriak, adibideak,…). Hala ere, klasean ez dut astirik izan bigarren mailako informazio iturriekin amaitzeko eta bloga erabiliko dut horretarako.

Bigarren mailako iturrien artean badira liburuen errepertorioak, aldizkarien errepertorioak, aldizkarietako artikuluen errepertorioak (honarte klasean aipatutakoak), baita bestelako dokumentuen errepertorioak ere. Esate baterako doktorego-tesien erreferentziak biltzen dituztenak. Teseok adibidez, Espainiako unibertsitateetan aurkeztutako tesien gaineko oinarrizko informazioa eskaintzen du. Euskaraz prestatutako doktorego tesiak Inguma datu-basean katalogatuta daude, eta kasu batzuetan erreferentziaz gainera testu osorako sarbidea eskaintzen da. Dena den badirudi Tesiker egitasmoak euskarazko doktorego-tesi guztien testu osorako sarbidea eskainiko duela. Ordura arte itxaron beharko dugu, nahiz eta zoritxarrez argi-ilun ugari badiren. Baina hori beste kontu bat da…

Aste honetarako

Bi motatako erreferentzia lanak daude, lehenengo mailako informazioa eskaintzen dutenak eta bigarren mailakoa dutenak…

• Maite, zertan datza bien arteko desberdintasuna?
• Zeintzuk dira lehenengo mailako informazioa eskaintzen duten dokumentuak? Zerrendatu eta bakoitza lerro bitan deskribatu.
• Bibliografia ofizialak zer diren, nork egiten dituen eta zein tresna erabiltzen den komentatu. Euskal Herrian bibliografia ofizialik bada? Zer dira Jon Bilbaoren Eusko Bibliographia eta XX. mendeko euskal liburuen katalogoa?
• Amaitzeko, Maite, hainbat iturri aipatu ditut klasean, horietako asko MUko bibliotekaren web gunetik esku-eskura ditugu, zehazki zeintzuk?

Apirila-maiatza jardunaldi eta ikastaroen hileak dira. Udan, udako ikastaroak nagusi dira, baina udaberrian jardunaldiak eta antzeko biltzarrak.

Lehengo astean UEUk antolatutako Informazio uholdea kudeatzen ikasi ikastaroan ikasle gisa parte hartu nuen. Teketen izan genuen irakasle. Gauza asko eta asko irakatsi zizkigun, laster emango dizuet horren berri. Oraingoan baina, gure irakasgaiarekin lotura desberdina duten bi jardunaldiren berri emango dizuet, plazer baduzue parte har dezazuen.

Komunikabideetako Dokumentazioari Buruzko I. Jardunaldiak

UPV/EHUko Kazetaritza Sailak Komunikabideetako Dokumentazioaren gainean jardunaldia antolatu du. Euskal Herrian komunikabideetako dokumentazioaren inguruan modu monografikoan burutzen den lehenengoetarikoa eta bakarrenetakoa izango da.

Jardunaldia bi egunetakoa (apirilaren 24 eta 25) izango da eta hainbat hitzaldi zein komunikazio programatuta daude: komunikabide desberdinetako dokumentazio zerbitzuei buruzkoak, dokumentazio zainketaren gainekoak, informazioa berreskuratzeko tresna linguistikoak, eta beste hainbati buruzkoak.

Informazio gehiago (programa zehatza, matrikula, etabar) jardunaldirako zabaldu berri duten blogean aurki dezakezu.

Atzotik Etzira

Mendebalde Kultura Alkarteak urtero maiatz aldera jardunaldia antolatzen du Bilbon. Aurtengoa 12.ena da, eta maiatzaren 9 eta 10ean burutuko da. Mendebaldek denetariko gaiak izan ditu mintzagai (ahozkotasuna, euskara zientifiko-teknikoa, euskalkiak, Zuberoa,…), baina oraingoan tradizioa aukeratu du. Hortik jardunaldiaren izenburua: Atzotik etzira.

Jardunaldiak lau atal nagusia izango ditu, horietako batean tradizioa teknologia berrietan landuko da. Bertan arituko dira: Gorka J. Palazio, Patxi Juaristi eta, Inguma datu-basearen arduraduna, Uxune Martinez. Bereziki gomendatu nahi dugu Uxuneren saioa (“Euskara eta teknologia berriak: ikusezina agertarazteko auzolana jorratzen”), alde batetik web ikusezinari buruz hitz egingo duelako, eta euskaraz (eta hori, oraindik orain, notizia da), eta bestetik auzolanaren kontzeptu tradizionalak teknologia berrien esparruan duen egitekoaz mintzatuko delako. Ezbairik gabe, zaharra eta berriaren uztarketaren gainean hausnarketa interesgarriak eskainiko ditu.

Ezin bazara joan, lasai, Mendebaldek badu ohitura on bat, jardunaldietako hitzaldiak argitaratzen baititu. Entzun ezin dezakezuna, laster irakurri ahal izango duzu.

Bilatzaileak eta pertzepzioak
Interneteko erabiltzaile arrunt batek, Google edota beste bilatzaile bat erabiliz, zerbaiti buruzko informazioa bilatzen duenean, normalean hainbat informazio jasoko du. Segundu gutxi batzutan milaka, eta maiz gaiaren arabera, miloika webguneren zerrenda eskuratuko du. Webgune horiek gure bilaketarekin zer ikusi txikia eduki arren, erabiltzaileak bilaketa arrakastatsua egin duelaren inpresioa hartuko du. Eta gainera bilatzaileak Interneten dagoen guztia bildu diola pentsatuko du. Kontua da pertzepzio horiek engainagarriak direla.

Beste modu batera esanda, bilatzaile batek, biblioteketako katalogoek ez bezala, ia edozein bilaketetan erantzun masiboa ematen duela, eta horren ondorioz erabiltzaileok halako arrakasta eta asetasun sentsazio hartzen dugu. Batetik ematen du bilaketa ondo planteatu dugula (norbere egoa puztuz), eta bestetik ematen du gure behar informatiboa asetu duela. Baina… usteak erdi ustel!

Web ikusezina: Bergman-en txostena
Bilatzaileak ageriko web-a indexatzen dute, eta beraz ez dira web ikusezinean sartzen. Robotek ez daukate gaitasunik sisteman horietan informazioa bilatzeko (gehienetan datu-baseak direlako eta robotek ez dakitelako bertan bilatzen, web pribatua delako, web jabeduna delako eta sartzeko ordaindu behar delako, eta abar). Kontua da web ikusezinean informazio gehiago eta fidagarriagoa dagoela, eta haren tamaina, Bergman-en ikerketaren arabera, askozaz handiagoa dela.

lasera Bergman-en txostenetik ateratako zenbait datu aipagarri eraman nituen web ikusezinaren tamaina eta ezaugarrien gainean. Apunteetan ingelesez dituzue, baina klasean euskarara itzuli eta komentatu genituen.

Vanesa, zeintzuk dira Bergman-ek web ikusiezinari buruz ematen dituen datuak?

Aste Santuen aurreko klasean bilatzaileak, eta bereziki Google bilatzaileak, nola funtzionatzen duen ikusi eta ikasi genuen.

Bilatzaileei buruz zera aipatu nuen, Internet automatikoki esploratu eta web orrien kodea datu-base batean bildu eta erabiltzaileen eskura jartzen duen sistema bat dela. Beraz, erabiltzaileak ez du uneko Interneten bilaketa egiten, indexatuta dituen orrietan baizik, nolabait esateko, bere datu-basean. Bilatzaileek horregatik egin ditzakete bilaketak hain azkar.

Iñigo, oraingoan zuri dagokizu bloga erantzutea:

• Bilaketa baten emaitzaren aurrean gaudenean, Google-ek URLaren azpiko lerroan maiz “katxean” jarri ohi du, zer esan nahi du? Zertarako erabiltzen da?
• Oro har esan daiteke Google-ek bi motatako bilaketak egiteko aukera eskaintzen duela: bilaketa sinpleak eta aurreratuak. Bilaketa sinpleak egiteko hainbat eragile edo formula ikusi genituen klasean. Horietatik 8 aukeratu, zuretzat erabilgarrienak direnak. Zure zortziko zerrenda osatzen dutenak zeintzuk diren esan, azaldu zergatik aukeratu dituzun, eta azkenik adibideak eman (klasean aipatutako adibiderik ezin da eman).
• Bilaketa aurreratuei dagokionez, zure ustez, zertarako izan daitezke erabilgarri? Nola egiten dira? Zeintzuk irizpide konbina daitezke? Adibide bat jarri.
• Google-ek bilaketetan filtroak jartzeko aukerarik eskaintzen du? (erantzuna baiezkoa bada) Zeintzuk eta zertarako dira filtroak?

Antza denez, Josu Azpillagak dioenez, Google-n ohiko erabiltzaileek bataz beste 4 hitzetako testuak bilatzen dituzte (adibidez, “mapa eibar plaza untzaga”), pentsatu nahi dut eskoletan bilaketa bat egoki planteatzen ikasi dugula.

Laburpenak datorren asterako

Datorren ostegunerako (Apirilaren 10) Cornella eta Aguillar-en artikuluen laburpenak ekarri behar dituzue. Laburpena denok egin behar duzue, apirilaren 3ko klasera etorri zinetenak (Iñigo izan ezik), baita etorri ez zinetenak ere. Artikulu bakoitzaren edukia gehienez 20 lerrotan laburbildu behar da.

Dena den norbaitek ezingo balu datorren asteko klasera etorri, nire helbide elektronikora igor dezala aipatutako artikuluen laburpena (PDF formatoan bidaltzen badidazue, orduan eta hobeto).

Norbaitek artikuluen fotokopiak ez balitu, lasai! Garanberrin jarri bainituen Aste Santua baino lehen.

Inkisioak XVI. mendean Index Librorum Prohibitorum et Expurgatorum sortu zuen, hau da, Eliza Katolikoak debekatzen zituen liburuen zerrenda. Hala egile batzuren obra osoa, lanen bat edota kapituluren bat irakurtzea debekatzen zuen fedearen kontra joatearren.

Zerrendaren lehen edizioa 1559an kaleratu zen, eta eguneratuta mantentzeko 1571. urtean Indizearen Kongregazio Sakratua sortu zen. Eta harrigarria bada ere, XX. mendera arte mantendu da indizea. Azken edizioa 1948. urtean argitaratu zen, 4.000 titulu zituen eta 1966. urtera arte indarrean iraun zuen.

Indexean obra edo egile bat sartzeko arrazoiak asko izan zitezkeen. Esate baterako Elizak ezarritako egi edo dogmen kontra joatea: Koperniko edo Kepler-ek lurrak eguzkiaren inguruan biran zebilela esateagatik zerrendan mende bat baino gehiago egon ziren. Halaber heresia edota sexu aipu esplizituengatik hainbat obra Indexean sartu zituzten. Pentsalari eta filosofo (Spinoza, Descartes, Kant, Hume…) ugariren lanak zerrendatu ziren. Are gehiago ateismoagatik eta Elizaren kontrako jarrerarengatik Schopenhauer, Marx edota Nietzsche-ren argitalpenak kalera irten orduko debekatuta zeuden.

Beraz, mendebaldean irakurketarik interesgarrienak Elizak irakurketa zirkuitutik kanpo atera zituen.

Biblioteketan, liburu madarikatuen zerrenda liburuzainek aplikatu zuten. Beraien ardura zen halako libururik bibliotekan irakur ez zedin bermatzea. Imajinatzen dut liburuzainarentzat alde batetik ardura handia izan zela zerrenda aplikatzea, eta liburuok irakurtzen ez uztea (halako obrarik irakurtzeak eskumikatzea baitzekarren); baina bestalde konplizeak izan ziren. Edo ez. Agian beraiek irakurri zituzten liburuok. Auskalo!

Gogorazpena
Martxoan blogean jarritako testuak apirileko lehenengo klaserako erantzunda egon behar dute (hau da, apirilaren 3rako). Beraz, Idurre, Malen eta Imanol animo! Besteon parte hartzea asko estimatuko dudala imajinatzen duzuelakoan nago…

Bestalde, gaurtik hasita, orkestrako zuzendariak blogean jarritako testu berri bakoitzari astebeteko epean erantzun beharko zaio.